Niepylak apollo (Parnassius apollo)

    

skąd taka nazwa?
biologia gatunku
niepylak gatunek zagrożony
przyczyny wyginięcia gatunku
odtwarzanie siedlisk (restytucja)
odtwarzanie motyla na zaporze w w Niedzicy
kto uczestniczy w programie ochrony?

 
niepylak gafika      
  niepylak ulubiona roslina niepylaka mapa zanikania populacji motyla

róznice w wyglądzie samiec-samica
 

Rozmiar zdjęć powiększonych
od 10-60 [kB]

tabela zanikania

 

 

skąd taka nazwa?

U większości motyli skrzydła pokryte są łuskami, które zostawiają na palcach charakterystyczny pyłek. Skrzydła niepylaka maja tych łusek znacznie mniej, a ponadto nie oddzielają się one tak łatwo jak u innych motyli dziennych i stąd właśnie taka dosyć oryginalna nazwa.

Powrót na górę

 

biologia gatunku

grafikaNiepylak apollo Parnassius apollo, należy do rodziny motylowatych (Papilionidae) i jest największym przedstawicielem fauny motyli dziennych Polski. Gatunek ten związany jest z sucholubnymi murawami porastającymi wapienne zbocza oraz okolice piarżysk obfitujących w rozchodnik wielki Sedum maximum, stanowiący roślinę żywicielską gąsienic. Na przełomie lutego i marca ze złożonych w poprzednim roku jaj wylęgają się młode gąsienice, które rozpoczynają żerowanie. W sytuacji niedoboru tej rośliny starsze gąsienice mogą także wykorzystywać inne gatunki rozchodników: Sedum acre lub Sedum sxangulare.  Gąsienice przechodzą 4 wylinki, a podczas piątej - przypadającej na maj - przekształcają się w poczwarki.  W drugiej połowie czerwca z poczwarek wylęgają się osobniki dojrzałe, przy czym samce pojawiają się zwykle nieco wcześniej niż samice.
Osobniki dojrzałe żyją około 2 - 4 tygodni. W tym czasie przeprowadzają kopulację, podczas której samce budują na ciele samicy sphragis - hitynową strukturę uniemożliwiającą samicy powtórną kopulację.  Ostatnie osobniki pojawiają się około połowy sierpnia i giną w pierwszych dwóch dekadach września. Podane wyżej informacje dotyczą populacji zasiedlającej obszar polskich Pienin. W innych populacjach - w zależności od warunków klimatycznych - fenologia może wykazywać istotne różnice włącznie z pojawianiem się drugiego pokolenia osobników dojrzałych. Podczas obserwacji osobników dojrzałych bardzo łatwo określlić ich płeć: Samce są zwykle nieco mniejsze i jaśniejsze od samic, poza tym silniej owłosione na tułowiu i odwłoku są one silnie owłosione co nadaje im lekko "oszroniony" wygląd.

Powrót na górę

 

gatunek zagrożony

Oszacowano, że w latach trzydziestych ogólny areał siedlisk zajmowanych przez pienińską metapopulację niepylaka apollo wynosił co najmniej 41 ha, obejmując stanowiska rozmieszczone pomiędzy zamkiem w Czorsztynie a Bryjarką w Szczawnicy. Od tego czasu zajęty przez metapopulację areał stale obniżał się osiągając w roku 1991 poziom 8 ha w obrębie masywu Trzech Koron. Liczebność tej ostatniej populacji w 1992 oszacowano na około 20 - 30 osobników, co wskazuje, że populacja ta znajdowała się na krawędzi wymarcia. tabela zanikania motyla w Pieninach

Powrót na górę

 

czynniki mające m.in. wpływ na wyginięcie populacji
 
  • Czynniki naturalne środowiska
    Katastrofy klimatyczne
    Długotrwałe zmiany klimatu
    Sukcesja i naturalna regeneracja lasu
    Ustępowanie gatunków żywicielskich
    Pasożyty, patogeny, drapieżcy i konkurenci
     
  • Czynniki wewnątrzpopulacyjne
    Erozja genetyczna
    Naturalne procesy demograficzne
    Ujemny przyrost populacji i wycofanie z ekspansji
     
  • Czynniki antropogenne
    Sztuczne zalesianie
    Kolekcjonerzy
    Skażenie przemysłowe
    Błędy w pracach ochronnych
    Turystyka

Powrót na górę

 

odtwarzanie siedlisk - program restytucji

Program restytucji metaopulacji niepylaka apollo został rozpoczęty w 1990 roku, dzięki środkom finansowym przyznanym przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej i zakładał odtworzenie stanu pienińskiej populacji niepylaka apollo z lat 50 bieżącego stulecia. W programie tym niepylak apolo traktowany jest jako gatunek osłonowy dla całego zespołu fauny i flory kserotermicznych muraw i piarżysk wapiennych. W 1995 roku równoległy program restytucji populacji został uruchomiony przez PIENAP w Słowackiej części Pienin.
Ze względów technicznych program został podzielony na trzy części:

 
fragment zapory w Niedzicy

 

  1. Odtworzenie siedlisk

  2. Zasilanie dzikiej populacji osobnikami z hodowli

  3. Prace Naukowe

 
Jednym z miejsc w którym podjęto się odtworzenia populacji jest zapora wodna w Niedzicy (fotografia powyżej).

Powrót na górę

 

 

zakres prac prowadzonych na terenie zapory w Niedzicy:

 1. Nasadzenie rozchodnika wielkiego na terenie sztucznego piarżyska na
skarpie zapory oraz niewielkich, półnaturalnych piarżyskach w miejscu gdzie
zapora styka się ze skałą.
2. Odsłonięcie półnaturalnych piargów na granicy stoku zapory i skał
przez wycięcie kilku drzew oraz usuniecie krzewów.
3. Zabezpieczenie sztucznego piarżyska przed zacienianiem przez krzewy
4. Odsłonięcie fragmentu stoku pod zamkiem w Niedzicy (po uzgodnieniu z zarządem zamku oraz wojewódzkim konsekratorem przyrody)
5. Stworzenie na skarpie zapory bazy pokarmowej dla niepylaka
apollo przez dosadzenie roślin kwitnących w okresie lotu motyli - głownie ostrożeniy
6. Wprowadzenie na przygotowane motyli niepylaka apollo z hodowli
prowadzonej przez Pieniński Park Narodowy
7. Kontrola stanu odtworzonej subpopulacji.

Powrót na górę

 

Kto zajmuje się programem restytucji niepylaka ?
Prace nad restytucja motyla koordynowane są przez zespól kierowany przez:
Prof. dr hab. Zbigniewa Witkowskiego. Informacje oraz zdjęcia zamieszczone na stronie zostały pobrane ze strony http://www.iop.krakow.pl/zasoby/Apollo/ zredagowanej przez:
Dr Pawła Adamskiego uczestniczącego w programie od 1994 roku.

kontakt:
Dr Paweł Adamski Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk w Krakowie
al. Mickiewicza 33, 31 - 120 Kraków, tel. (O-12) 632 11 01 wew. 123


Obecny program wprowadzania niepylaka na teren zapory jest częścią większego programu prowadzonego przez ZZW, Polski Klub Ekologiczny i PPN przy finansowym wsparciu fundacji Ekofundusz oraz NFOSiGW.

 

Podziękowanie Polskiego Ekologicznego Klubu dla Prezesa ZZW Niedzica S.A.

 

str. glowna

Powrót na górę